Potencjał dziedzictwa jezuickiego dla turystyki postindustrialnej na Górnym Śląsku

Izabela Kaczmarzyk

Abstrakt


Głównym celem artykułu jest analiza potencjalnego znaczenia dziedzictwa jezuickiego w kontekście turystycznego zainteresowania postindustrialnym krajobrazem kulturowym Górnego Śląska. Dziedzictwo to jest świadectwem nie tylko dziewiętnastowiecznej kultury religijnej, ale również zależności pomiędzy rozwojem przemysłu a kształtowaniem się specyfiki górnośląskiej pobożności, zwłaszcza w kontekście osłabiania tendencji desakralizacyjnych. Od II połowy XIX wieku w wielu górnośląskich miejscowościach swoistym axis mundi stały się bowiem nowobudowane zakłady przemysłowe oraz kościoły. Należą do nich obiekty współcześnie powszechnie znane (jak Piekary Śląskie) lub nieco zapoznane (jak kościół Matki Bożej Różańcowej w Rudzie – obecnie dzielnicy miasta Ruda Śląska). Elementem łączącym te dwa miejsca jest związek z dziewiętnastowieczną działalnością na Górnym Śląsku jezuitów z ówczesnej Prowincji Galicyjskiej. Działalność ta wytworzyła kulturowy splot: jezuickiej tradycji o polskiej proweniencji, rzeczywistości kulturowej rodzimych mieszkańców osad przemysłowych oraz religijno-socjalnej aktywności niemieckich magnatów przemysłowych. Unikatowość tego splotu stanowić może interesujący wkład w budowanie/wzbogacanie szlaków kulturowych w postprzemysłowej części Górnego Śląska.

Słowa kluczowe


jezuici; Górny Śląsk; dziedzictwo postindustrialne; Ballestremowie; turystyka postindustrialna

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


ATJKr (Archiwum Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego w Krakowie)

sygnatury:

– Korespondencja prowincjalska, mps., rkps

,- III, Parafia Matki Boskiej Różańcowej w Rudzie Śl., rkps.

– Ruda Śląska. Dokumenty w sprawie oddania Jezuitom parafii N.M.P., mps

– Prospekt, rkps

– Spis wychowanków w konwikcie szlacheckim T. J. u św. Mikołaja we Lwowie od października 1842- do lipca 1848, mps

Antoniewicz K., 1851, Krzyż misyjny. Pamiątka z roku 1851 dla ludu górno-szląskiego, Nakładem J. Ks. Kanonika J.A. Fietzek, Piekary Niemieckie

Antoniewicz K., 1851, Pamiątka missyi górnoszląskiej, odbytej roku 1851, Nakładem J. Ks. Kanonika J.A. Fietzek, Piekary Niemieckie

Antoniewicz K., 1855, Wspomnienia misyjne z roku 1846, Nakład i druk A. Poplińskiego, Poznań

Badeni J. [Ksiądz z Krakowa], 1889, Z wycieczki na Górny Szląsk, „Przegląd Powszechny”, Kraków, [nadbitka]

Badeni J., 1896, Ksiądz Karol Antoniewicz, Druk W. Anczyca i Spółki, Kraków

Bertram A., 1936, Charyzmaty duszy i pracy kapłańskiej, S. Grelewski (tłum.), Naczelny Instytut Akcji Katolickiej, Poznań

Bieś A. P., 2012, Jan Badeni SJ (1858-1899). U początków ruchu społecznego katolików w Galicji

Bigdon R., 1973, Rozwój sieci parafialnej w miastach i osiedlach centralnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w latach 1850-1914 na przykładzie parafii NMP w Bytomiu oraz terenów z nią graniczących, „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” t. 3, s. 111-133

Czerniejewski S., 1891, Historia Bytomia i Piekar oraz opis cudownego obrazu i kościoła w Piekarach, [b.w], Bytom

Drobny S., 1996, Ks. Aloyzy Jan Fiecek. Reprint artykułów z czasopisma „Skarb Rodzinny” 1920-1922, J. Pawlik (oprac.), Drukarnia Archidiecezjalna w Katowicach, Katowice

Dworak J. S., 1937, Historia parafii nowobytomskiej, [b.w.] Nowy Bytom

Dzięgiel W., Jezuici na Górnym Śląsku, „Instytut Śląski w Katowicach. Seria II, Komunikat nr 11”, [https://sbc.org.pl/Content/152812/PDF/ii2442-1936_1937-11-0001.pdf, 25.06.2025]

Głazek D., 2003, Domus Celeberrima. Architektura sakralna (katolicka) przemysłowej części Górnego Śląska 1870-1914, Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego, Katowice

Górecki P., 2011, 110 lat kościoła św. Anny w Zabrzu. Historia budowy świątyni i powstania parafii, „Kroniki miasta Zabrze. Rocznik Muzeum Miejskiego w Zabrzu 2011/3, s. 151-174

Grzebień L., 2004, Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum”, Wydawnictwo WAM, Kraków

Historia naszej parafii, [https://piekary-bazylika.pl/historia-naszej-parafii, dostęp 04.06.2025]

Hoffman H, 1934, Die Jesuiten in Oppeln. Die Tatigkeit der Jesuiten in den Furstentumern Oppeln und Ratibor, den Standesherrschaften Beuthen und Pless, in Oberglogau und Ziemientziz, in Oppeln, Tarnowitz und Piekar, in den Volksmissionen und den neuen Niederlassungen, Frankes Verlag und Druckerei, Breslau

Hoffmann G., 2003, Historia miasta Katowice, przeł. D. Makselon, M. Skop, Muzeum Śląskie, Katowice

Hrabia Baliestrem, 1910, „Katolik” nr 157, [https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/46467, 28.06.2025]

Ehren H., 1935, Graf Franz von Ballestrem, Ostdeutsche Verlagsanstalt Breslau, Breslau

Kazania ks. Karola Antoniewicza. T. 1. Kazania misyjne, 1906, J. Badeni (oprac.), Nakładem Wydawnictwa Towarzystwa Jezusowego, Kraków

Kiedos J., 2004, Jezuici i ich działalność na terenie diecezji katowickiej do roku 1922, Wydawnictwo „Madar”, Ustroń

Kowalski R., 1998, Dzieje rodu hrabiów von Ballestrem na Górnym Śląsku w latach 1798-1945, Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej, Ruda Śląska

Kubacz A., 2020, Proboszcz – „farorz” jako koordynator życia religijnego, społecznego i kulturalnego w parafiach górnośląskich w II połowie XIX i na początku XX wieku, [w:] A. Niesyto (red.), Fenomen górnośląskiego kapłana i Kościoła – w poszukiwaniu tożsamości. Materiały z konferencji naukowej, Muzeum Historii Katowic, Katowice, s. 63-102

Kudera J., 1917, Ks. Rudolf Lubecki. Jego życie i praca dla ludu górnośląskiego, Drukiem „Gazety Opolskiej”, Opole [https://sbc.org.pl/dlibra/publication/162967, dostęp: 18.06.2025]

Kudera J., 1920-1943, Ks. Alojzy Ficek (1790-1862), [w:] Materiały biograficzne do drugiego wydania dzieła „Obrazy Ślązaków wspomnienia godnych”, [https://sbc.org.pl/dlibra/publication/386032, 17.06.2025]

Lec Z. (ks.), 2001, Jezuici na Górnym Śląsku do kasaty ze szczególnym uwzględnieniem ich działalności szkolnej, „Wrocławski Przegląd Teologiczny” nr 2, s. 109-123, [https://theo-logos.pl/server/api/core/bitstreams/f3a8ff5c-aaa0-4e2f-b0e4-f99e07abd0db/content, 04.06.2025]

Lubos-Kozieł J., 1994, „Nowa Jerozolima czasó historyzmu. O programie, kompozycji i architekturze Kalwarii w Piekarach Śląskich, „Dzieła i Interpretacje, R. 2, s. 57-90

Myszor J., 2011, Duchowieństwo katolickie na Śląsku 1742-1914. Z dziejów duszpasterstwa w diecezji wrocławskiej, Księgarnia św. Jacka, Katowice

Pawlik J., 1981, Rozwój sieci parafialnej na Górnym Śląsku w latach 1870-1960, [b.w.], Katowice

Ratka A., 2000, Kościół Matki Boskiej Różańcowej w Rudzie Śląskiej. Od rezydencji jezuickiej i kuracji do parafii, Towarzystwo Przyjaciół Rudy Śląskiej, Parafia Matki Boskiej Różańcowej w Rudzie Śląskiej, Ruda Śląska

Rosenbaum S., 2018, Miasto z porcelany. Widoki Tarnowskich Gór na serwisie Carnalla, Muzeum w Tarnowskich Górach, Tarnowskie Góry

Skrzypierz A., 2000, Być kapłanem na Górnym Śląsku – codzienność kapłańska w górnośląskiej rzeczywistości na przełomie XIX i XX wieku, [w:] A. Niesyto (red.), Fenomen górnośląskiego kapłana i Kościoła – w poszukiwaniu tożsamości. Materiały z konferencji naukowej, Muzeum Historii Katowic, Katowice, s. 41-62

Stankiewicz B., 2014, Dziedzictwo kulturowe przemysłu i struktur osadniczych w obszarze Aglomeracji Górnośląskiej, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice

Świątkiewicz W., 1997, Tradycja i wybór. Socjologiczne studium religijności na Górnym Śląsku, Komisja Studiów nad Przyszłością Górnego Śląska Polskiej Akademii Nauk. Oddział w Katowicach, Centrum Badań Śląskoznawczych i Bohemistycznych Uniwersyetu Wrocławskiego, Societas Scientiis Favendis Silesiae Superioris- Instytut Górnośląski, Katowice–Wrocław

Wycisło J., 1991, Sanktuarium Matki Bożej w Piekarach Śląskich, t.1. Formowanie się głównego ośrodka życia religijno-społecznego na Górnym Śląsku w XIX wieku, Inkom, Katowice

Wycisło J., 2014, Kronika dziejów sanktuarium maryjnego i Piekar na Śląsku do 1945 roku, Lokalne Wydawnictwo Prasowe „Echo”, Katowice

Załęski S., 1908, Jezuici w Polsce, 1908, Drukarnia W. L. Anczyca i Sp., Kraków

Życie ks. Karola Antoniewicza, 1882, „Katolik” nr 92-94, [https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/32413, dostęp: 24.06.2025]




DOI: http://dx.doi.org/10.62875/tk.v3i136.1560

Odniesienia

  • Obecnie brak jakichkolwiek odniesień.


Copyright (c) 2025 Izabela Kaczmarzyk

Instytucja sprawcza:

Instytut Sportu, Turystyki i Żywienia Uniwersytetu Zielonogórskiego

      

Logo UZ / Biuro Promocji

 
 
 
 
 
 

Bazy czasopism

Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2025. ISSN 1689-4642