Ars longa, vita brevis… Co historyk sztuki ma do zakomunikowania badaczowi turystyki

Joanna Ziarkowska, Dominik Ziarkowski

Abstrakt


Turystyka jest zjawiskiem interdyscyplinarnym, które wywołuje zainteresowanie badaczy reprezentujących różne obszary wiedzy. W ramach tzw. nauk o turystyce wymienia się cały szereg dyscyplin zajmujących się tematyką podróżowania w czasie wolnym, takich jak na przykład: geografia, filozofia, socjologia, antropologia, ekonomia, czy marketing. Do owych dyscyplin nie zalicza się historii sztuki, gdyż nie zajmuje się ona w sposób bezpośredni turystyką, lecz badaniem dzieł sztuki. Trzeba jednak zauważyć, że historia sztuki, dostarczając wiedzy na temat istotnej części dziedzictwa kulturowego, odgrywa dużą rolę w krajoznawstwie i turystyce ukierunkowanej na walory i atrakcje kulturowe.
Celem artykułu jest identyfikacja powiązań pomiędzy historią sztuki a turystyką – zarówno w ujęciu historycznym, jak i współczesnym. Realizacja tak zarysowanego celu wymaga prześledzenia dziejów historiografii artystycznej oraz naukowej historii sztuki w poszukiwaniu ich punktów styczności z podróżowaniem i turystyką. Do tych wspólnych obszarów można zaliczyć m.in.: literaturę podróżniczą opisującą zabytki i dzieła sztuki (w tym zwłaszcza przewodniki), podróże artystów i badaczy sztuki, czy zjawisko kolekcjonowania dzieł sztuki przez podróżujących, które nasiliło się szczególnie w XVIII wieku w kręgu arystokracji biorącej udział w podróżach edukacyjnych, określanych mianem Grand Tour.
Warto wskazać też na wykształcony przez historię sztuki dorobek (m.in. aparat pojęciowy oraz metodologię), który może stanowić źródło inspiracji we współczesnych humanistycznych badaniach nad turystyką. Na omówienie zasługuje ponadto możliwość praktycznego wykorzystania historii sztuki w kształceniu kadr turystycznych oraz tworzeniu tzw. produktów turystycznych (m.in. szlaków kulturowych).

Słowa kluczowe


historia sztuki; nauki o turystyce; zabytki i dzieła sztuki; szlaki kulturowe

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Adler J., 1981, Travel as Performed Art, „American Journal of Sociology”, nr 6, s. 1366–1391

Alejziak W., 1998, Geneza i rozwój teorii turystyki (refleksja na kanwie książki B. Vukonica „Turizam ususret buducnosti”, „Folia Turistica”, nr 8, s. 99–125

Alejziak W., 1999, Turystyka w obliczu wyzwań XXI wieku, Albis, Kraków

Alejziak W., Winiarski R., 2003, Perspektywy rozwoju nauk o turystyce, [w:] Nauki o turystyce, wyd. 2 poprawione i uzupełnione, cz. I, red. R. Winiarski, Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Studia i Monografie Nr 7, Kraków, s. 157–166

Bałus W., 2012, Nowy systemat wiedzy, [w:] J. J. Winckelmann, Dzieje sztuki starożytnej, oprac. W. Bałus, tłum. T. Zatorski, Universitas, Kraków, s. XIII–XXVII

Białkowski Ł., 2012, Umiejętność wykorzystania wiedzy z zakresu historii sztuki przez pilotów i przewodników. Metodyka i praktyka, [w:] Specjalizacja i profesjonalizacja we współczesnym pilotażu i przewodnictwie, red. Z. Kruczek, Proksenia, Kraków, s. 139–152

Białostocki J., 1973, Dzieje historiografii artystycznej i naukowej historii sztuki, [w:] Wstęp do historii sztuki, t. 1: Przedmiot – Metodologia – Zawód, red. P. Skubiszewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 165–195

Białostocki J., 1979, Historia sztuki wśród nauk humanistycznych, Ossolineum, Wrocław

Białostocki J., 1988, Sztuka i świat wartości, [w:] Sztuka i wartość. Materiały XI Seminarium Metodologicznego Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Nieborów 26–28 czerwca 1986, red. M. Poprzęcka, Zakład Wydawnictw „Sztuka Polska”, Łódź, s. 3–11

Białostocki J., Skubiszewski P., 1973, Pojęcia, kierunki i metody historii sztuki, [w:] Wstęp do historii sztuki, t. 1: Przedmiot – Metodologia – Zawód, red. P. Skubiszewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 197–311

Bianchini L., 2000, Introduction, [w:] S. Rossetti, Rome. A Bibliography from the Invention of Printing through 1899. I: The Guide Books, Rome 2000, s. V–XXXI

Bigaj P., 2009, Ponadczasowość teorii Witruwiusza w kontekście współczesnej architektury, „Czasopismo Techniczne. Architektura”, R. 106, s. 173–178

Blaschke K., 2010, Nasze własne, nasze polskie. Mit renesansu lubelskiego w polskiej historii sztuki, DodoEditor, Kraków

Bratuń M., 2003, Z dziejów europejskiego Grand Tour, „Kwartalnik Opolski”, R. 49, nr 1, s. 7–12

Bryl M., 1995, New Art History: nauka, polityka, obyczaj, „Artium Quesiones”, t. 7, s. 185–215

Butowski L., 2011, Turystyka jako dyscyplina nauki (artykuł dyskusyjny), „Turyzm”, t. 21, z. 1–2, s. 17–24

Casson L., 1981, Podróże w starożytnym świecie, wstęp i redakcja naukowa T. Kotula, tłum. A. Flasińska i M. Radlińska-Kardaś, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź

Cuddon J. A., 1993, A Dictionary of Literary Terms and Literary Theory, third edition, Blackwell Reference, Cambridge

Dąbrowski D., 2014, Opinia w ramach Gnieźnieńskiego Forum Ekspertów Turystyki, „Turystyka Kulturowa”, nr 4, s. 83–84

Décultot É., 2000, Présentation. Histoire croiseé sur l’art: enquête sur la genèse franco-allemande d’une discipline, [w:] Écrire l’histoire de l’art: France – Allemagne, 1750–1920, Presses Universitaires de France, Paris, s. 5–9

Dziedzictwo a turystyka. Materiały międzynarodowej konferencji zorganizowanej w dniach 17-20 września 1998, 1999, red. J. Purchla, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków

Estreicher K., 1938, Kraków. Przewodnik dla zwiedzających miasto i jego okolice, wydanie III rozszerzone, Nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków

Fischer E., 1961, O potrzebie sztuki, tłum. M. Ogórek, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa

Freitag W. M., 1996, Guidebook, [w:] The Dictionary of Art, red. J. Turner, t. 13, Macmillan Publishers Limited, London, s. 807–813

Głodek M., 2003, Rzeczywisty i symboliczny obraz średniowiecznego Rzymu w „Mirabilia Urbis Romae”, „Słupskie Studia Historyczne”, t. 10, 2003, s. 9–14

Kalinowski L., 1990, Marian Sokołowski, [w:] Stulecie Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego (1882–1982), red. J. Kalinowski, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Historii Sztuki”, z. 19, Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego, Warszawa – Kraków, s. 11–35

Kalinowski L., 1996, Dzieje i dorobek naukowy Komisji Historii Sztuki Akademii Umiejętności 1973–1952 oraz powstanie Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego 1882, [w:] Dzieje historii sztuki w Polsce. Kształtowanie się instytucji naukowych w XIX i XX wieku, red. A. S. Labuda, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań, s. 22–57

Karłowska-Kamzowa A., 1996, Polskie starożytnictwo i nauczanie dziejów sztuki w Wielkopolsce w XIX wieku, [w:] Dzieje historii sztuki w Polsce. Kształtowanie się instytucji naukowych w XIX i XX wieku, red. A. S. Labuda, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań, s. 74–91

Kasperowicz R., 2007, Jacob Burckhardt i Józef Kremer, [w:] Józef Kremer (1806–1875), red. J. Maj, Universitas, Kraków, s. 301–310

Kasperowicz R., 2011, Józef Kremer. Wstęp, [w:] J. Kremer, Wybór pism estetycznych, wprowadzenie, wybór i opracowanie R. Kasperowicz, Universitas, Kraków, s. VII–XXI

Kostuch L., 2011, Militarne ekspozycje w »Periegesis« Pauzaniasza. Helleńska typologia wojennych świadectw jako dziedzictwa kulturowego, „Turystyka Kulturowa”, nr 9, s. 28–47

Kowalczyk A., 2014, Opinia w ramach Gnieźnieńskiego Forum Ekspertów Turystyki, „Turystyka Kulturowa”, nr 4, s. 78–79

Kowalczyk J., 1981, Starożytnicy warszawscy połowy XIX w. i ich rola w popularyzacji zabytków ojczystych, [w:] Edukacja historyczna społeczeństwa polskiego w XIX wieku. Zbiór studiów, red. J. Maternicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 157–202

Krasny P., 2009, Wstęp, [w:] Sztuka i podróżowanie. Studia teoretyczne i historyczno-artystyczne, red. P. Krasny i D. Ziarkowski, Kraków 2009, s. 5–8

Kruczek Z., 2014, Opinia w ramach Gnieźnieńskiego Forum Ekspertów Turystyki, „Turystyka Kulturowa”, nr 4, s. 84–85

Kruczek Z., Kurek A., Nowacki M., 2012, Krajoznawstwo. Teoria i metodyka, wydanie II uzupełnione, Proksenia, Kraków

Kubler G., 1970, Kształt czasu. Uwagi o historii rzeczy, tłum. J. Hołówka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa

Kulczycki Z., 1982, Historia turystyki, Szkoła Główna Planowania i Statystyki, Warszawa

Kultermann U., 1993, The History of Art History, Abaris Books, New York

Kunińska M., 2014, Historia sztuki Mariana Sokołowskiego, Universitas, Kraków

Labuda A. S., 1996, Wprowadzenie, [w:] Dzieje historii sztuki w Polsce. Kształtowanie się instytucji naukowych w XIX i XX wieku, red. A. S. Labuda, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań, s. 9–21

Łuszczkiewicz W., 1875, Illustrowany przewodnik po Krakowie i jego okolicach z dodaniem wszelkich wiadomości i objaśnień potrzebnych dla podróżnych oraz opisu wszystkich znaczniejszych zdrojowisk w Galicyi, Księgarnia i Wydawnictwo „Czytelni Ludowej” A. Nowolecki, Kraków

Małkiewicz A., 1996, Historia sztuki na Uniwersytecie Lwowskim, [w:] Dzieje historii sztuki w Polsce. Kształtowanie się instytucji naukowych w XIX i XX wieku, red. A. S. Labuda, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań, s. 58–73

Mączak A., 1978, Życie codzienne w podróżach po Europie w XVI i XVII wieku, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa

Mączak A., 2001, Peregrynacje, wojaże, turystyka, wydanie drugie poprawione i uzupełnione, Książka i Wiedza, Warszawa

McIntosh R. W., Goeldner C. R., 1986, Tourism. Principles, Practices, Philosophies, John Wiley&Sons, New York

Mikos von Rohrscheidt A., 2010, Regionalne szlaki tematyczne. Idea, potencjał, organizacja, Proksenia, Kraków

Mikos von Rohrscheidt A., 2014, Opinia w ramach Gnieźnieńskiego Forum Ekspertów Turystyki, „Turystyka Kulturowa”, nr 4, s. 85–88

Minor V. H., 1994, Art History’s History, second edition, Prentice Hall, New Jersey

Muthesius S., 2012, The beginnings of th „Cracow School of Art. History”, [w:] History of art history in Central, Eastern and South-Eastern Europe, vol. 1, ed. by J. Malinowski, Society of Modern Art & Tako Publishing House, Toruń, s. 91–99

Na olimpijskiej bieżni i w boju: z Pauzaniasza Wędrówki po Helladzie księgi V, VI i IV, 1968, przekł. J. Niemirska-Pliszczyńska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław

Opaliński D., 2013, Przewodniki turystyczne na ziemiach polskich w okresie zaborów. Studium historyczno-źródłoznawcze, wyd. 2, Ruthenus, Krosno

Ostaszewska D., 2000, Przewodnik turystyczny: z badań nad modelem i jego przeobrażeniami, [w:] Gatunki mowy i ich ewolucja, t. 1: Mowy piękno wielorakie, red. D. Ostaszewska, Uniwersytet Śląski, Katowice, s. 74–85

Panofsky E., 1971, Studia z historii sztuki, wybrał, opracował i opatrzył posłowiem J. Białostocki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa

Parsons N. T., 2007, Worth the Detour. A History of the Guidebook, Sutton Publishing, New Baskerville

Pazienti M., 2013, Le guide di Roma tra Medioevo e Novocento. Dai Mirabilia Urbis ai Baedeker, Gangemi Editore, Roma

Podemski K., 2004, Socjologia podróży, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań

Podróże artystyczne, artysta w podróży, 2010, red. R. Kasperowicz, J. Jaźwierski i M. Pastwa, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin

Polanowska J., 1995, Historiografia sztuki polskiej w latach 1832–1863 na ziemiach centralnych i wschodnich dawnej Rzeczypospolitej: F. M. Sobieszczański, J. I. Kraszewski, E. Rastawiecki, A. Przezdziecki, Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, Warszawa

Prószyńska-Bordas H., 2004, Pielgrzymki do Santiago de Compostela jako unikalne doświadczenie turystyczne i duchowe, [w:] Turystyka w humanistycznej perspektywie, red. M. Kazimierczak, Poznań 2004, s. 278–294

Przecławski K., 1993, Tourism as the Subject of Interdisciplinary Research, [w:] Tourism Research Critiques and Challenges, red. D. G. Pearce i R. W. Butler, Routledge, London, s. 9–19

Schnayder J., 1947, Podróże i turystyka w starożytności, Księgarnia Wydawnicza L. J. Jaroszewski, Kraków

Sobolewska M., 2011, Ołtarze Ateny na terenie Attyki w świetle »Wędrówek po Helladzie« Pauzaniasza. Kult poza świątyniami, „Scriptor Nowy”, nr 2, s. 13–25

Szczerski A., 2006, Kontekst, edukacja, publiczność – muzeum z perspektywy „Nowej muzeologii”, [w:] Muzeum sztuki. Antologia, red. M. Popczyk, Universitas, Kraków, s. 335–344

Sztuka i podróżowanie. Studia teoretyczne i historyczno-artystyczne, 2009, red. P. Krasny i D. Ziarkowski, Proksenia, Kraków

Ślewiński W., 1956, Starożytnictwo małopolskie w latach 1800–1850, „Sztuka i Krytyka”, R. 7, nr 1–2, s. 255–284

Tatarkiewicz W., 1968, O pojęciu wartości, co historyk filozofii ma do zakomunikowania historykowi sztuki, [w:] O wartości dzieła sztuki. Materiały II Seminarium Metodologicznego Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Radziejowice 19–21 maja 1966, red. A. Ryszkiewicz, Arkady, Warszawa, s. 11–24

U stóp boga Apollona: z Pauzaniasza Wędrówki po Helladzie księgi VIII, IX i X, 1989, przekł. J. Niemirska-Pliszczyńska i H. Podbielski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław

W świątyni i w micie: z Pauzaniasza Wędrówki po Helladzie, księgi I, II, III i VII, 1973, przekł. J. Niemirska-Pliszczyńska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław

Wölfflin H., 1962, Podstawowe pojęcia historii sztuki. Problem rozwoju stylu w sztuce nowożytnej, tłum. D. Hanulanka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków

Wölfflin H., 2017, Podstawowe pojęcia historii sztuki. Problem rozwoju stylu w sztuce nowożytnej, tłum. D. Hanulanka, Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk

Wyrzykowska M., 2014, Modni i wyklęci artyści doby baroku w świetle XVII- i XVIII-wiecznej literatury podróżniczej i żywotów artystów (na wybranych przykładach), „Quart”, nr 3, s. 33–51

Zachwatowicz J., 1950, Pomniki kultury, „Ziemia”, R. 41, nr 5–6, s. 83–84

Ziarkowska J., Ziarkowski D., 2016, „Głowa miast wszystkich”. Obraz Rzymu w przewodniku „Pielgrzym włoski” z 1614 roku, „Folia Turistica”, nr 39, s. 143–157

Ziarkowski D., 2011, Zabytki a turystyka. Studium poświęcone historii naukowego i krajoznawczego poznawania Doliny Prądnika, Proksenia, Kraków

Ziarkowski D., 2012, Turystyka i sztuka – wzajemne relacje z perspektywy semiotycznej, „Turystyka Kulturowa”, nr 5, s. 22–37

Zuelow E. G. E., 2016, A History of Modern Tourism, Palgrave, London

http://renesanslubelski.pl/szlak-renesansu/ [26.09.2018]

www.drogibaroku.org/index.php?etap=10&i=7 [26.09.2018]


Odniesienia

  • Obecnie brak jakichkolwiek odniesień.


Copyright (c) 2018 Joanna Ziarkowska, Dominik Ziarkowski


Copyright ©  Turystyka Kulturowa 2008-2018. ISSN 1689-4642